Kees Dijkman is communicatieadviseur en ambassadeur voor Samen Sterk zonder Stigma. Hij coördineert de aanpak van stigmatisering in de media. In dit blog schrijft hij wat hij tegenkomt in de media en wat dat bij hem oproept.

Filosofie Magazine organiseert op 17 september het ‘Waanzin Festival’ en komt daarom deze maand met een speciale uitgave onder het motto ‘Lof der zotheid. Mag je nog wel afwijken van de norm’? Dat belooft wat! Het gebeurt niet iedere dag dat de intellectuele elite een lans breekt voor de erkenning van psychische kwetsbaarheid in de samenleving, in de cultuur en in het denken. Goed initiatief dus!

Ik blader door het maandblad en lees veel mooie kreten. Bijvoorbeeld: ‘Is er nog voldoende ruimte voor gekte in onze samenleving’? Niet dus, en dat is inderdaad heel erg jammer. Vooral voor de samenleving. Of: ‘Wie in zichzelf gelooft, heeft het niet nodig om een ander te stigmatiseren’. Oeps… er stond eigenlijk: ‘Wie niet in zichzelf gelooft, heeft het nodig om een ander te stigmatiseren’. Klopt ook, maar is wel erg negatief, zelfs beschuldigend geformuleerd.

Toch begint het ook een beetje te knagen. Wat bijvoorbeeld te denken van de kop: ‘Ook gekte heeft betekenis?’ Ook? Naast alle andere dingen die betekenis hebben, maar wel ergens achter in de rij? Waarom schrijven ze niet gewoon ‘Gekte heeft betekenis!’ Of wat te denken van: ‘Zijn de psychiatrisch patiënten de echte vrije geesten?’ Nu begin ik echt een beetje ongerust te worden. Vrije geesten? Vast wel. Maar heeft de redactie wel in de gaten dat een psychische aandoening vaak gaat om narigheid die je leven op z’n kop zet en waar je zomaar door overspoeld kunt worden en aan onderdoor kunt gaan? Ik blader verder. En lees: ‘Daarom belichten we deze middag vooral de bijzondere kanten van gekte en dagen we u uit om wat vaker buiten de lijntjes te kleuren’. 

Buiten de lijntjes kleuren 

Au! Hier plopt een wel heel oud frame naar boven: dat van de ‘psychiatrische patiënt als vrije geest’. In dat frame wordt psychische kwetsbaarheid geduid als iets heel uitzonderlijks, creatief en uitdagend, als gekte die grenst aan genialiteit. Iets waar je blij mee zou moeten zijn, een verrijking van jezelf en van de samenleving. In dit frame ligt het probleem vooral in de samenleving die dit soort vrijheid als ondermijnend ziet en de GGZ inzet als instrument om vrije geesten eronder te houden met pillen, gedragstherapie en eenzame opsluiting. Dit is het beeld dat opdoemt uit het boek ‘Geschiedenis van de waanzin’ van Michel Foucault (uit 1961) en de film ‘One flew over the cuckoo’s nest’ (uit 1975).

Destijds had dat frame zijn nut. Het gaf de mensen die wegkwijnden in psychiatrische instellingen hun menselijkheid terug. Maar anno nu heeft dit frame vooral nadelen. Het is namelijk niet erg realistisch. Sterker nog, het maakt mensen zoals ik veel te exclusief, veel te bijzonder. Het zet ons apart. Het sluit ons buiten. En daardoor werkt het stigmatiserend. Want, dames en heren filosofen, lieve mensen van de pers: psychische kwetsbaarheid is in feite heel algemeen menselijk, heel doorsnee. Iedereen kan ermee te maken krijgen. Niemand vraagt erom. Het doet zich aan je voor. Het leidt zonder meer tot openbaringen over wie je zelf bent, hoe je omgaat met de mensen om je heen, wat voor jou belangrijk is in het leven. 

Psychische kwetsbaarheid is heel menselijk, heel doorsnee

Maar verreweg de meeste mensen die ermee te maken krijgen doen – net als ik – vooral hun stinkende best om een zo gewoon mogelijk leven te leiden, liefst met adequate hulp van betrokken en invoelende GGZ medewerkers. Huisje, boompje, beestje. Baan, partner, kinderen. Stabiliteit voorop. Dan maar iets minder uitbundig en vrij. Want stabiliteit is een absolute randvoorwaarde.

Zo leven is best lastig. Je betaalt een prijs. Maar je krijgt er veel voor terug. Want als het lukt is het enorm bevredigend: gewoon, er zijn. Om je heen kijken. De blauwe lucht zien. De zon op je gezicht. Jij, op je eigen plek in de wereld. Ik zou niet anders willen.

Kees Dijkman

Meer lezen van Kees? Bekijk ook zijn blog Zwarte hond

Kees Dijkman is communicatieadviseur en ambassadeur voor Samen Sterk zonder Stigma. Hij coördineert de aanpak van stigmatisering in de media. In dit blog schrijft hij wat hij tegenkomt in de media en wat dat bij hem oproept.

Filosofie Magazine organiseert op 17 september het ‘Waanzin Festival’ en komt daarom deze maand met een speciale uitgave onder het motto ‘Lof der zotheid. Mag je nog wel afwijken van de norm’? Dat belooft wat! Het gebeurt niet iedere dag dat de intellectuele elite een lans breekt voor de erkenning van psychische kwetsbaarheid in de samenleving, in de cultuur en in het denken. Goed initiatief dus!

Ik blader door het maandblad en lees veel mooie kreten. Bijvoorbeeld: ‘Is er nog voldoende ruimte voor gekte in onze samenleving’? Niet dus, en dat is inderdaad heel erg jammer. Vooral voor de samenleving. Of: ‘Wie in zichzelf gelooft, heeft het niet nodig om een ander te stigmatiseren’. Oeps… er stond eigenlijk: ‘Wie niet in zichzelf gelooft, heeft het nodig om een ander te stigmatiseren’. Klopt ook, maar is wel erg negatief, zelfs beschuldigend geformuleerd.

Toch begint het ook een beetje te knagen. Wat bijvoorbeeld te denken van de kop: ‘Ook gekte heeft betekenis?’ Ook? Naast alle andere dingen die betekenis hebben, maar wel ergens achter in de rij? Waarom schrijven ze niet gewoon ‘Gekte heeft betekenis!’ Of wat te denken van: ‘Zijn de psychiatrisch patiënten de echte vrije geesten?’ Nu begin ik echt een beetje ongerust te worden. Vrije geesten? Vast wel. Maar heeft de redactie wel in de gaten dat een psychische aandoening vaak gaat om narigheid die je leven op z’n kop zet en waar je zomaar door overspoeld kunt worden en aan onderdoor kunt gaan? Ik blader verder. En lees: ‘Daarom belichten we deze middag vooral de bijzondere kanten van gekte en dagen we u uit om wat vaker buiten de lijntjes te kleuren’. 

Buiten de lijntjes kleuren 

Au! Hier plopt een wel heel oud frame naar boven: dat van de ‘psychiatrische patiënt als vrije geest’. In dat frame wordt psychische kwetsbaarheid geduid als iets heel uitzonderlijks, creatief en uitdagend, als gekte die grenst aan genialiteit. Iets waar je blij mee zou moeten zijn, een verrijking van jezelf en van de samenleving. In dit frame ligt het probleem vooral in de samenleving die dit soort vrijheid als ondermijnend ziet en de GGZ inzet als instrument om vrije geesten eronder te houden met pillen, gedragstherapie en eenzame opsluiting. Dit is het beeld dat opdoemt uit het boek ‘Geschiedenis van de waanzin’ van Michel Foucault (uit 1961) en de film ‘One flew over the cuckoo’s nest’ (uit 1975).

Destijds had dat frame zijn nut. Het gaf de mensen die wegkwijnden in psychiatrische instellingen hun menselijkheid terug. Maar anno nu heeft dit frame vooral nadelen. Het is namelijk niet erg realistisch. Sterker nog, het maakt mensen zoals ik veel te exclusief, veel te bijzonder. Het zet ons apart. Het sluit ons buiten. En daardoor werkt het stigmatiserend. Want, dames en heren filosofen, lieve mensen van de pers: psychische kwetsbaarheid is in feite heel algemeen menselijk, heel doorsnee. Iedereen kan ermee te maken krijgen. Niemand vraagt erom. Het doet zich aan je voor. Het leidt zonder meer tot openbaringen over wie je zelf bent, hoe je omgaat met de mensen om je heen, wat voor jou belangrijk is in het leven. 

Psychische kwetsbaarheid is heel menselijk, heel doorsnee

Maar verreweg de meeste mensen die ermee te maken krijgen doen – net als ik – vooral hun stinkende best om een zo gewoon mogelijk leven te leiden, liefst met adequate hulp van betrokken en invoelende GGZ medewerkers. Huisje, boompje, beestje. Baan, partner, kinderen. Stabiliteit voorop. Dan maar iets minder uitbundig en vrij. Want stabiliteit is een absolute randvoorwaarde.

Zo leven is best lastig. Je betaalt een prijs. Maar je krijgt er veel voor terug. Want als het lukt is het enorm bevredigend: gewoon, er zijn. Om je heen kijken. De blauwe lucht zien. De zon op je gezicht. Jij, op je eigen plek in de wereld. Ik zou niet anders willen.

Kees Dijkman

Meer lezen van Kees? Bekijk ook zijn blog Zwarte hond

2 reacties “Waanzin?

  1. Psychische kwetsbaarheid is algemeen menselijk. Maar juist die kwetsbaarheid kan mensen ook (spirituele of religieuze) ervaringen opleveren, die heel bijzonder zijn. Je kunt daar het gevoel aan overhouden uitverkoren of geroepen te zijn. Filosofie Magazine bood mij tijdens het Waanzin Festival van 16 september de gelegenheid om over mijn ervaringen te vertellen. Nieuwsgierig? Breng dan eens een bezoek aan http://www.ornitholoog.nl en laat je verrassen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *