Samen Sterk is betrokken bij verschillende onderzoeken naar de rol van de media bij stigmatisering - en hoe je die kunt aanpakken.

'er zijn levens in gevaar...'

Incidenten in de media rond mensen met een psychische aandoening zijn aan de orde van de dag. Samen Sterk heeft in de eerste helft van 2019 zes casussen intensief gevolgd en geanalyseerd. Wat is er te zeggen over de benadering van de verschillende media bij de berichtgeving over incidenten? Welke framing zien we terug? Wat zijn de gevolgen hiervan voor de beeldvorming rond mensen met een psychische aandoening? Welke invloed heeft de woordvoering door bestuurders of medewerkers van ggz-instellingen hierbij? Wat kunnen we hiervan leren? De voornaamste conclusies: de beeldvorming rond mensen met een psychische aandoening en de ggz-instellingen waar zij onder behandeling zijn, is bij incidenten uiterst negatief. In de media lijkt elke nuance, elke nuchterheid en elk evenwicht ver te zoeken zodra iemand met een psychische aandoening in de fout gaat. Dan lijken ineens álle mensen met zo’n aandoening een potentieel risico voor hun omgeving en élke ggz-instelling een gesloten fort, waar fout op fout wordt gestapeld.

Het stigmatiserende effect van de negatieve framing bij incidenten is groot. Veel begrip, openheid, contact, dialoog, met zorg ontwikkeld en opgebouwd, kan in één klap onderuit gehaald worden door een onnadenkende, onervaren journalist van dienst, die in drie alinea’s een direct verband legt tussen psychische problemen, verward gedrag en moord – alsof die drie logisch uit elkaar voortvloeien.

Wat nu? Dat is nog niet zo eenvoudig te zeggen. Wat in ieder geval nodig is, is een groter gevoel van urgentie voor dit probleem, zowel bij patiëntenorganisaties als bij ggz-instellingen. En een structurele media-aanpak om deze beeldvorming bij te stellen.

  • [document-download id='17889' title='Download het onderzoeksrapport "Er zijn levens in gevaar - Een verkennend onderzoek naar de berichtgeving rond incidenten in de ggz", november 2019 (pdf)']

goede journalistiek maakt het verschil

Journalistieke berichtgeving kan bijdragen aan het verminderen van vooroordelen en stigmatisering. Dat blijkt uit onderzoek door het Lectoraat Constructive Journalism van hogeschool Windesheim, in opdracht van Samen Sterk zonder Stigma, in de eerste helft van 2019.

Hoe nieuwsmedia berichten over mensen met een psychische aandoening maakt veel uit voor het oordeel dat anderen over hen vormen. Journalisten kunnen daardoor een belangrijke bijdrage leveren aan het tegengaan van stigmatisering van deze toch al kwetsbare groep. Dat kan bovendien goed samengaan met onafhankelijke, objectieve berichtgeving. Belangrijk is dat journalisten oog hebben voor het genuanceerde, menselijke verhaal achter de feiten en dat ze niet vervallen in negatieve stereotyperingen. Het onderzoekWat zijn de feiten? De bijdrage van een constructieve nieuwsaanpak op de beeldvorming rond mensen met een psychische aandoening laat zien dat berichten met meer constructieve elementen zorgen voor minder negatieve emoties (zoals boosheid en machteloosheid) en meer positieve emoties (zoals hoop en inspiratie). Constructieve elementen zijn bijvoorbeeld duiding van cijfers en ontwikkelingen, het geven van context, het bieden van toekomstperspectief, aandacht voor de menselijke kant en tips voor de lezer of kijker over hoe te handelen. Een constructieve (menswaardige, positieve) foto kan alleen al zorgen voor minder negatieve gevoelens.

Wat zijn de feiten? De bijdrage van een constructieve nieuwsaanpak op de beeldvorming rond mensen met een psychische aandoening (Windesheim, Zwolle, juli 2019).

in de media

Hoe ziet de  berichtgeving in journalistieke media rond mensen met een psychische aandoening eruit? Om hier een beeld van te krijgen, heeft Samen Sterk een jaar lang, van oktober 2016 tot september 2017 deze media intensief gevolgd. Dat leverde 230 knipsels, prints en screenshots op van berichten. Projectleider Kees Dijkman voerde er en analyse op uit en concludeerde:

  • Positieve en evenwichtige berichtgeving maakt ruim driekwart uit van het totaal aantal berichten. Dat is hoopgevend. Maar het betekent ook dat bijna een kwart van de berichten als stigmatiserend valt aan te merken.
  • Dat is vooral zo bij berichten over mensen met verward gedrag en bij incidenten in de forensische psychiatrie.
  • Berichten in de categorie 'human interest' (menselijke verhalen) en 'opinie' (meningen) zijn veel minder stigmatiserend.
  • Lees hier de analyse van alle berichten.

beter weten

In het kader van haar opleiding tot psychiater onderzocht Christine de Vries in 2017, met medewerking van Samen Sterk, de rol van de media bij (de)stigmatisering van mensen met een psychische aandoening. De belangrijkste conclusies:

  • Journalisten willen liever niet dat hun berichtgeving stigmatiserend werkt. Maar als dat wel het bijeffect is van de berichtgeving over bijvoorbeeld incidenten (personen met verward gedrag, forensische psychiatrie), dan nemen ze het over het algemeen voor lief.
  • Journalisten hechten sterk aan hun onafhankelijkheid. Ze staan niet erg open voor beïnvloeding, ze willen niet ‘een bepaalde kant op gestuurd’ worden.
  • Journalisten willen graag snel en makkelijk aan goede informatie komen. Ze staan open voor deskundigheidsbevordering, verbreding van hun kennis en contact met ervaringsdeskundigen. Oprechte feedback wordt op prijs gesteld.
  • Lees een samenvatting van het onderzoek.
  • Lees het interview met Christine de Vries in het tijdschrift De psychiater van december 2017.

Te gek voor woorden

Wat kan Samen Sterk zonder Stigma doen om stigmatisering in en door de media aan te pakken? Dat lieten we in 2015 onderzoeken door journaliste Malou van Hintum. Zij legde haar oor te luisteren bij relevante partijen. Keek naar wat het buitenland doet en heeft gedaan. Ze vroeg hoe mediadeskundigen en journalisten er zelf over denken. En bedacht hoe je met een relatief laag budget en beperkte menskracht toch iets kunt opzetten dat effect heeft. De uitkomst was het rapport 'Te gek voor woorden'.

Samen Sterk is betrokken bij verschillende onderzoeken naar de rol van de media bij stigmatisering – en hoe je die kunt aanpakken.

‘er zijn levens in gevaar…’

Incidenten in de media rond mensen met een psychische aandoening zijn aan de orde van de dag. Samen Sterk heeft in de eerste helft van 2019 zes casussen intensief gevolgd en geanalyseerd. Wat is er te zeggen over de benadering van de verschillende media bij de berichtgeving over incidenten? Welke framing zien we terug? Wat zijn de gevolgen hiervan voor de beeldvorming rond mensen met een psychische aandoening? Welke invloed heeft de woordvoering door bestuurders of medewerkers van ggz-instellingen hierbij? Wat kunnen we hiervan leren? De voornaamste conclusies: de beeldvorming rond mensen met een psychische aandoening en de ggz-instellingen waar zij onder behandeling zijn, is bij incidenten uiterst negatief. In de media lijkt elke nuance, elke nuchterheid en elk evenwicht ver te zoeken zodra iemand met een psychische aandoening in de fout gaat. Dan lijken ineens álle mensen met zo’n aandoening een potentieel risico voor hun omgeving en élke ggz-instelling een gesloten fort, waar fout op fout wordt gestapeld.

Het stigmatiserende effect van de negatieve framing bij incidenten is groot. Veel begrip, openheid, contact, dialoog, met zorg ontwikkeld en opgebouwd, kan in één klap onderuit gehaald worden door een onnadenkende, onervaren journalist van dienst, die in drie alinea’s een direct verband legt tussen psychische problemen, verward gedrag en moord – alsof die drie logisch uit elkaar voortvloeien.

Wat nu? Dat is nog niet zo eenvoudig te zeggen. Wat in ieder geval nodig is, is een groter gevoel van urgentie voor dit probleem, zowel bij patiëntenorganisaties als bij ggz-instellingen. En een structurele media-aanpak om deze beeldvorming bij te stellen.

goede journalistiek maakt het verschil

Journalistieke berichtgeving kan bijdragen aan het verminderen van vooroordelen en stigmatisering. Dat blijkt uit onderzoek door het Lectoraat Constructive Journalism van hogeschool Windesheim, in opdracht van Samen Sterk zonder Stigma, in de eerste helft van 2019.

Hoe nieuwsmedia berichten over mensen met een psychische aandoening maakt veel uit voor het oordeel dat anderen over hen vormen. Journalisten kunnen daardoor een belangrijke bijdrage leveren aan het tegengaan van stigmatisering van deze toch al kwetsbare groep. Dat kan bovendien goed samengaan met onafhankelijke, objectieve berichtgeving. Belangrijk is dat journalisten oog hebben voor het genuanceerde, menselijke verhaal achter de feiten en dat ze niet vervallen in negatieve stereotyperingen. Het onderzoekWat zijn de feiten? De bijdrage van een constructieve nieuwsaanpak op de beeldvorming rond mensen met een psychische aandoening laat zien dat berichten met meer constructieve elementen zorgen voor minder negatieve emoties (zoals boosheid en machteloosheid) en meer positieve emoties (zoals hoop en inspiratie). Constructieve elementen zijn bijvoorbeeld duiding van cijfers en ontwikkelingen, het geven van context, het bieden van toekomstperspectief, aandacht voor de menselijke kant en tips voor de lezer of kijker over hoe te handelen. Een constructieve (menswaardige, positieve) foto kan alleen al zorgen voor minder negatieve gevoelens.

Wat zijn de feiten? De bijdrage van een constructieve nieuwsaanpak op de beeldvorming rond mensen met een psychische aandoening (Windesheim, Zwolle, juli 2019).

in de media

Hoe ziet de  berichtgeving in journalistieke media rond mensen met een psychische aandoening eruit? Om hier een beeld van te krijgen, heeft Samen Sterk een jaar lang, van oktober 2016 tot september 2017 deze media intensief gevolgd. Dat leverde 230 knipsels, prints en screenshots op van berichten. Projectleider Kees Dijkman voerde er en analyse op uit en concludeerde:

  • Positieve en evenwichtige berichtgeving maakt ruim driekwart uit van het totaal aantal berichten. Dat is hoopgevend. Maar het betekent ook dat bijna een kwart van de berichten als stigmatiserend valt aan te merken.
  • Dat is vooral zo bij berichten over mensen met verward gedrag en bij incidenten in de forensische psychiatrie.
  • Berichten in de categorie ‘human interest’ (menselijke verhalen) en ‘opinie’ (meningen) zijn veel minder stigmatiserend.
  • Lees hier de analyse van alle berichten.

beter weten

In het kader van haar opleiding tot psychiater onderzocht Christine de Vries in 2017, met medewerking van Samen Sterk, de rol van de media bij (de)stigmatisering van mensen met een psychische aandoening. De belangrijkste conclusies:

  • Journalisten willen liever niet dat hun berichtgeving stigmatiserend werkt. Maar als dat wel het bijeffect is van de berichtgeving over bijvoorbeeld incidenten (personen met verward gedrag, forensische psychiatrie), dan nemen ze het over het algemeen voor lief.
  • Journalisten hechten sterk aan hun onafhankelijkheid. Ze staan niet erg open voor beïnvloeding, ze willen niet ‘een bepaalde kant op gestuurd’ worden.
  • Journalisten willen graag snel en makkelijk aan goede informatie komen. Ze staan open voor deskundigheidsbevordering, verbreding van hun kennis en contact met ervaringsdeskundigen. Oprechte feedback wordt op prijs gesteld.
  • Lees een samenvatting van het onderzoek.
  • Lees het interview met Christine de Vries in het tijdschrift De psychiater van december 2017.

Te gek voor woorden

Wat kan Samen Sterk zonder Stigma doen om stigmatisering in en door de media aan te pakken? Dat lieten we in 2015 onderzoeken door journaliste Malou van Hintum. Zij legde haar oor te luisteren bij relevante partijen. Keek naar wat het buitenland doet en heeft gedaan. Ze vroeg hoe mediadeskundigen en journalisten er zelf over denken. En bedacht hoe je met een relatief laag budget en beperkte menskracht toch iets kunt opzetten dat effect heeft. De uitkomst was het rapport ‘Te gek voor woorden’.