Volgens vijf studenten Toegepaste Psychologie is er al veel onderzoek gedaan naar stigma (en interventies om het te verminderen) op middelbare scholen. Daarom onderzochten ze of het zinvol is om er op jongere leeftijd al mee aan de slag te gaan. Ze wilden een interventie ontwikkelen voor de leeftijdsgroep 8 tot en met 12 jaar en vroegen daarbij Samen Sterk om hulp.

Stigmatisering; het negatief sociaal label, daar krijgt iedereen wel eens mee te maken. Het kan gaan om racisme, stereotypering, vooroordelen of onbegrepen worden. Door stigmatisering ontstaat er negativiteit en verwarring in de communicatie tussen personen. De laatste 60 jaar is het onderwerp steeds meer op de agenda komen te staan. Enkele voorbeelden hiervan zijn de integratie in Nederland, de acceptatie van non-heteroseksuele voorkeuren en openheid over psychische aandoeningen.

ruimte voor verbetering

Er is al een hoop bereikt, maar er is nog ruimte voor verbetering op het gebied van de manier waarop mensen over anderen denken en met anderen omgaan. Steeds meer interventies en oplossingen tegen deze problemen vinden plaats op middelbare scholen. Er is vooral veel onderzocht en bereikt bij de leeftijden tussen de 12 – 18 jaar. Wij (vijf studenten van de opleiding Toegepaste Psychologie te Deventer) wilden onderzoeken of het nut heeft om op een eerdere leeftijd te starten met dit onderwerp. Door een interventie te ontwikkelen voor de leeftijdsgroep 8 t/m 12 jaar wordt er een nieuwe doelgroep bereikt die veel baat heeft bij kennis, ervaring en hulp met dit onderwerp.

Belang van het project.

Een voorbeeld van hoe onze binnenkant eruitziet aan de hand van een vrije tekenopdracht van Binnenstebuiten.

Na een inspirerend gesprek met JaapJan Boer, projectmanager bij van Samen Sterk zonder Stigma zijn we met de groep in gesprek gegaan en kwamen we tot de conclusie dat we het in onze eigen jeugd gemist hebben om begeleid te worden als het gaat om openheid van emoties, gevoelige situaties en psychische problematiek. Terugdenkend aan onze kindertijd, met name de basisschoolperiode, kwamen we tot de conclusie dat er naast de standaard pestprotocollen weinig gedaan werd om ervoor te zorgen dat mensen zichzelf konden zijn. In onze ogen werd er op school niet gesproken over hoe mensen zich echt voelden of over hoe mensen verschillend konden zijn in persoonlijke kenmerken of gedrag.

In onze eigen jeugd misten we begeleiding als het gaat om openheid van emoties, gevoelige situaties en psychische problematiek.

Een groepslid van dit project, dat vroeger kampte met zware verlegenheid, gaf aan dit probleem erg te herkennen vanuit de jeugdjaren. Het groepslid zegt hierover: “Het zorgde ervoor dat ik mij niet prettig voelde op school wanneer ik bijvoorbeeld stukken uit een boek voor moest lezen of wanneer ik een vertelbeurt kreeg. Erg vervelend, natuurlijk. De docenten die ik destijds had waren ontzettend aardig, maar konden niet verder helpen en in de klas wisten ze ook niet hoe ze met dit soort problemen om moesten gaan. Hier blijkt achteraf het grote gemis van bijvoorbeeld een boek als Binnenstebuiten. Het is van belang om te praten over hoe je je voelt, dat helpt namelijk met de persoonlijke ontwikkeling. De handvatten die in het werkboek uitgereikt worden zijn de rest van het leven van belang.

Gedragsdoelen

Voor het project zijn door middel van interviews met basisschoolmedewerkers van verschillende functies meerdere gedragsdoelen opgesteld. Het eerste doel is dat kinderen over lastige en gevoelige onderwerpen durven te praten met de mensen om hen heen, zoals ouders, leerkrachten, vriendjes, etc. Het is van belang dat het kind gestimuleerd wordt om in een veilige omgeving te praten, zodat er voor de omgeving duidelijk is wat het kind bezighoudt. Hierdoor kan de omgeving zich aanpassen aan de gevoelens van het kind en zal het kind zich geaccepteerd voelen.

Daarnaast is een doel om kinderen inzicht te geven in de gevolgen van hun eigen handelen en gedrag en dat van anderen. Door zichzelf te kunnen reflecteren zal het kind eerst leren begrijpen wat bij hem/haar past qua persoonlijke kenmerken en manier van omgaan met bepaalde situaties. Daarnaast zal het kind leren dat dit voor iedereen kan verschillen. De volgende stap is dan ook dat de kinderen de verschillende mensentypen en gedragingen accepteren. Iedereen is, en gedraagt zich, verschillend ten opzichte van elkaar, maar iedereen verdient een gelijke
behandeling als het gaat om acceptatie en respect. Aan de hand van deze gedragsdoelen hopen wij stigmatisering tegen te gaan.

De weg naar ons idee

Naar aanleiding van inspirerende gesprekken met JaapJan Boer en Eline Kolijn besloten wij dat we een product wilden maken dat zelfreflectie stimuleert en acceptatie creëert tussen verschillende mensentypen, zodat stigmatisering in de maatschappij vermindert. Wij hebben gebrainstormd over hoe wij deze doelen konden bereiken aan de hand van een product en uiteindelijk hebben we gekeken naar wat wij zelf gemist hebben in onze kindertijd. Wij zijn van mening dat wij op de basisschool meer begeleiding hadden gewild bij de ontwikkeling van het uiten van gevoelens en gedachten bij obstakels, zodat we de rest van ons leven van deze handvatten hadden kunnen profiteren. Daarnaast blijkt dat kinderen in groep 5 beginnen met het indelen van mensen in categorieën en zij op basis van deze oordelen bepaald gedrag vertonen naar deze mensen. Meisjes gaan bijvoorbeeld graag om met meisjes en jongens met jongens. Wij zien waarde in dit proces
begeleiden wanneer het ontstaat.

Ons idee werd een boekje voor basisschoolkinderen waarmee ze geholpen worden gevoelens en gedachten te uiten over lastige onderwerpen naar mensen in de omgeving.

Ons idee werd om een boekje te creëren voor basisschoolkinderen tussen de 9 en 12 jaar, waarmee kinderen geholpen worden gevoelens en gedachten te uiten over lastige onderwerpen naar mensen in de omgeving, zodat mensen elkaar beter begrijpen, elkaar accepteren en zich aan elkaar aan kunnen passen mocht dit nodig zijn. Tijdens deze periode kregen we het werkboek ‘Binnenstebuiten’ toegestuurd van Samen Sterk zonder Stigma, een werkboek met dezelfde doeleinden als die wij hadden bedacht, voor leerlingen van de eerste en de tweede klas van de middelbare school. Het werkboek heeft als informatie- en inspiratiebron gediend voor onze versie voor basisschoolkinderen.

niet alleen op school

Wij zagen nog meer kansen in het idee van een werkboek en als toevoeging aan het werkboek besloten wij een hoofdstuk te maken waar kinderen thuis met ouders, verzorgers en/of andere familieleden te werk kunnen gaan aan opdrachten of spelvormen met onderwerpen zoals emoties, zelfreflectie of gedrag. Het is niet voldoende om gewenst gedrag in één omgeving te bereiken; het blijkt namelijk dat dit gedrag verandert als men niet in diezelfde omgeving is. Om deze reden is het belangrijk om het boekje niet alleen op school een onderdeel te laten zijn, maar ook thuis en in vriendenkringen. Ook is het betrekken van ouders een belangrijk punt is om gewenst gedrag te creëren bij kinderen.

Daarnaast ondersteunt literatuurstudie dat ouders de productiviteit van kinderen kunnen verhogen bij het maken van huiswerk, waardoor kinderen meer leren (Hoover-Dempsey et al., 2005). Dit zal onder andere weer effect hebben op de ontwikkeling van het leersucces, zelfvertrouwen en de ontwikkeling van sociale competenties (Bordewijk, Dries, Harkink, & Visser, 2007). Om deze redenen leek het ons een goed idee om de ouders meer te betrekken bij het project van Samen Sterk zonder Stigma, door middel van een huiswerkhoofdstuk.

Tot slot

We hebben met veel plezier samengewerkt met Samen Sterk zonder Stigma en kijken uit naar het verdere verloop van dit project. We willen meerdere opdrachten ontwikkelen in samenwerking met docenten, ouders en psychologen. We hopen dat wanneer het project is afgerond, we een nuttig werkboek hebben kunnen maken waarmee stigmatisering verminderd wordt aan de hand van acceptatie van anderen en jezelf en (zelf)reflectie.

Merlin Scheepbouwer, Yamila Schipper, Huub Verweij, Peter Mol & Bo Martherus

Wil jij op school aan de slag met de thema’s bespreekbaarheid en diversiteit? Lees meer over het project Jeugd en Onderwijs.